Thâm nhập vào một thermal – DÙ LƯỢN VIỆT NAM Skip to content

Thâm nhập vào một thermal


Trích từ cuốn Mastering Paragliding của Kelly Farina
Dịch bởi Đặng Văn Mỹ

 

TỪ THỜI KHẮC đầu tiên khi gặp được thermal cho đến lúc thực hiện vòng xoay đầu tiên, bằng một vòng xoay động học của vòm dù, kỹ thuật thâm nhập vào thermal là một tập hợp các kỹ thuật thường bị coi nhẹ. Khi bạn đang ở dưới thấp trong vùng nâng yếu thì kỹ thuật này có thể mang đến hoặc phá hỏng cơ hội leo lên cao. Khía cạnh quan trọng nhất của kỹ thuật thâm nhập vào thermal như thường lệ vẫn là tuân thủ tất cả các Quy Tắc Vàng quan trọng.
Bất cứ ai cũng có thể nhập vào một vùng nâng, rồi kéo phanh một cách thô bạo và bay vòng vèo với những vòng xoay thô kệch. Nhưng không phải ai cũng có thể thực hiện nó một cách sạch sẽ và không bị trả giá – thường là bị tổn thất về độ cao, hay đôi khi chỉ là những chỉ thị sai về chỉ số của các thiết bị. Một lần nữa, vùng nâng càng nhẹ, kỹ thuật thâm nhập càng quan trọng. Như tôi luôn nói, mọi người đều được nâng lên trong điều kiện mạnh, nhưng chỉ những phi công nhạy cảm mới được nâng lên trong điều kiện yếu. Những điều chỉnh kiểu giật cục hoặc không tuyến tính sẽ dẫn đến phi công bị đung đưa. Đó không phải là cách lý tưởng để bay trong vùng nâng nhẹ. Mọi thứ cần phải rất mượt mà và các điều kiện kỹ thuật như thế này đòi hỏi phi công phải có kỹ năng. Nói cách khác là “hộp dụng cụ phải được tra dầu mỡ đầy đủ và có đủ các dụng cụ sắc bén, từ cái búa cho đến những thứ nhỏ bé như tuốc nơ vít mở ốc đồng hồ.”

Thời khắc gặp gỡ đầu tiên

Tùy thuộc cường độ thermal và loại cánh dù, sẽ xảy ra một trong hai tình huống sau ở góc độ ít hay nhiều: hoặc nó sẽ bổ về phía trước hoặc sẽ ngả ra phía sau. Trường hợp đầu tiên thường xảy ra ở những cánh dù cấp độ cao, và phi công có thể ‘lợi dụng’ năng lượng từ phản ứng này bằng cách làm chậm chuyển động cánh dù; Tốc độ điều chỉnh phụ thuộc vào tốc độ bổ về phía trước của cánh dù. Cần nhớ rằng, hãy như một cái gương phản chiếu hành vi của không khí: nếu nó quát bạn, bạn hãy quát lại. Nếu nó thầm thì, bạn cũng hãy thì thầm. Nếu tình cảnh này diễn ra, ngay lập tức bạn thường sẽ thấy mình đang được gia tăng độ cao.
Nếu cánh dù bị bật ngửa ra sau, phi công có thể làm được rất ít thứ ngoại trừ chờ đợi. Cánh dù luôn cần phải nằm ngay trên đỉnh đầu của phi công, nó sẽ bật ngược ra phía trước nhờ năng lượng phản hồi sau khi bị ngửa ra sau, sau đó một vòng lặp tiếp theo có thể lại được tạo ra. Nếu phi công điều chỉnh sai, Quy Tắc Vàng chắc chắn sẽ bị phá vỡ. Khi cánh dù bị ngửa ra quá xa ở sau lưng, và nó sẽ lại vọt lên phía trước và khi cánh dù đổ quá xa về phía trước, phi công sẽ một lần nữa bị đung đưa dưới vòm dù và khi đó sẽ cần cần kéo phanh sâu để kiềm chế lượng năng lượng dư thừa. Cả hai tình huống đều sẽ chuyển đổi độ cao thành tốc độ.
Khi vòm dù tiến tới góc 90 độ trên đầu (tính theo phương ngang), cần phải kéo một lượng phanh vừa đủ – và không chỉ là kéo đúng thời điểm, mà còn phải kéo trong một khoảng thời gian cần thiết. Điều này rất quan trọng vì nếu không kéo phanh đủ lâu, phi công sẽ bị lắc võng (swing-through) qua góc đó. Còn nếu kéo phanh quá lâu thì cánh dù sẽ bị chững lại. Điều này có nghĩa là khi tay phanh được nới ra thì vòm dù sẽ hụp về phía trước và phi công lại bị đánh võng, nó lại phá vỡ Quy Tắc Vàng.
Chỉ với sự điều chỉnh dây phanh chuẩn xác về cả mức độ lẫn thời lượng mới giúp cho phi công tránh phải phá vỡ những qui tắc đó. Mỗi tình huống sẽ khác nhau, nhưng quá trình là như nhau. Đôi khi nó diễn ra một cách không cân xứng, hoặc đồng thời cánh dù bị lắc ngang (roll). Đây có lẽ là tình huống khó đối phó nhất khi thâm nhập vào một thermal dữ dội, và đó là không còn là nơi để nghe ngóng mà chắc chắn là phải kèm theo những phản xạ thực sự. Giữ cân bằng và các phản xạ chính là chìa khoá để thâm nhập vào thermal một cách mượt mà.

Vòng xoay 360 đầu tiên

Bạn có lẽ đã nghe hoặc đã đọc hàng nghìn lần rằng: khi bạn đâm phải một vùng nâng, hãy đếm đến bốn rồi hãy bắt đầu xoay. Điều này tuy đơn giản nhưng vẫn cực kỳ hữu hiệu. Bốn giây tương đương với khoảng 40m. Trước đây các phi công đã hỏi tôi làm thế nào để biết liệu có đáng để xoay vòng hay không. Câu trả lời của tôi luôn có một chút bí hiểm. Nhìn chung thì bạn có thể cảm nhận được đâu là một vùng nâng thực sự có năng lượng, và đâu là lực nâng ảo. Cảm giác về vùng nâng thực sự là cảm giác chắc chắn với cánh dù thường được “kéo lên”! So sánh với những bóng thermal hay dòng nhiễu loạn thì bạn sẽ cảm thấy chúng “nhẹ” hơn. Phi công càng thường xuyên cảm nhận sự khác biệt tinh tế này (đôi lúc nó có sự khác biệt rất rõ ràng), thì anh ta càng ít bị ảo giác, tiết kiệm được thời gian và độ cao quý giá tránh được những vòng xoay 360 độ vô ích. Điều đó cho thấy rằng, đôi khi một lực nâng mà vừa mới bắt đầu hoặc kết thúc sẽ cho cảm giác giống như đối với dòng nhiễu loạn đơn thuần. Trong trường hợp này, kinh nghiệm là tất cả – xin lỗi vì phải nói như thế!
Nếu sau bốn giây mọi thứ vẫn cảm thấy tốt, phi công nên cảm nhận được thermal đang dẫn anh ta theo hướng nào bằng những khái niệm tương tự của “Ba Lớn” (Big Three). Chọn một hướng và xoay sang hướng đó thật mượt mà bằng cách dùng hông (nghiêng người) cho đến khi riser đạt đến một góc nghiêng như mong muốn – Tôi nhận ra có một chế độ hợp lý ở trong trường hợp này là mũi của phi công nằm song song với riser – tay phanh phía bên trong phải được kéo (chứ không phải đẩy) không quá 5-10cm mỗi giây. Cần lưu ý rằng khi dùng kỹ thuật nghiêng người (weightshift), hông nên ở góc 90 độ so với cột sống; Nghiêng người không phải là thõng cả khối lượng cơ thể xuống. Nó đòi hỏi phải có sức mạnh và giữ được cân bằng, sau tất cả thì đây cũng là một môn thể thao (nên việc dùng sức là bình thường). Các phi công sẽ nhận thấy rằng khi cơ thể có cấu trúc và sự căn chỉnh đúng thì càng cần ít sự “đổ người” để thay đổi cấu hình của riser hoặc đáng chú ý hơn là karabiner.
90 độ đầu tiên của vòng xoay nên được hoàn thành trong 5 giây và mỗi góc 90 độ tiếp theo nên hoàn thành trong 4 giây. Lý do hiển nhiên là do việc thâm nhập vào thermal sẽ làm việc xoay vòng bị chậm đi một chút, vì dù lượn là thứ khá không hiệu quả mỗi lần đổi hướng bay một cách đột ngột, khi đó phi công có khả năng phải nhận một lực văng (swing-through) và mất độ cao. Việc siết chặt vòng xoay thật mượt mà là một cách để tránh điều này. Rõ ràng nếu vùng nâng hẹp và mạnh thì chúng ta vẫn có thể nỗ lực để thâm nhập vào trong đó một cách khá lóng ngóng để hoặc là leo lên hoặc hơn nữa chính là để trổ các vòng xoay.
Khi cánh dù đã bắt đầu trổ được vòng xoay theo hướng mong muốn, chúng ta sẽ cần phải ngừng can thiệp. Điều này có thể đạt được chủ yếu bằng những điều chỉnh chuẩn xác về cường độ lẫn thời lượng của sự điều chỉnh – nghe có vẻ quen quen – chính là tay phanh bên ngoài (tính theo vòng xoay).
Hãy nghĩ rằng bàn tay phía ngoài như là công cụ về hiệu năng và bàn tay bên trong như là công cụ để vẽ đường bay. Bàn tay bên trong sẽ chủ yếu dùng để kiểm soát về hướng, nó cho phép phi công mở hay đóng vòng xoay để dịch chuyển vòm dù trên bầu trời một cách chính xác khi săn tìm vùng nâng mạnh hơn – đó chính là lập tuyến bay (mapping). Vấn đề này sẽ được đề cập trong chương kế tiếp. Tay bên ngoài được dùng để hạn chế việc phi công bị văng/lắc quá mạnh, do đó nó giúp duy trì sự mượt mà.
Như tôi đã nói, nếu không phá vỡ Quy Tắc Vàng càng một cách thường xuyên và thô bạo, thì các phi công càng leo lên tốt hơn. Nó thật sự đơn giản. Học cách lập tuyến bay thật đẹp cho cánh dù một cách vô thức mà trong quá trình đó không có sự lóng ngóng nào cả chính là điều làm cho bay thermal trở thành một nghệ thuật bí hiểm.
Một khi phi công bay trong chế độ bay mượt mà với 4 giây cho mỗi góc xoay 90 độ và cảm thấy vui vẻ thì vùng nâng này cũng đáng được đầu tư thời gian vào nó. Và giờ đã đến lúc bắt đầu để đưa ra chiến thuật leo lên cao, bằng sự di chuyển mượt mà hiệu quả, với các cử động thuần khiết, luồng dịch chuyển này cứ chạy vòng xung quanh trong thermal, với các gia lực nhỏ dần cho đến khi phi công được thỏa mãn và lấy được nhiều độ cao nhất có thể.
Chiến lược bay thermal hay chiến lược bắt/ bám lõi thermal lại là một bậc cao hơn nữa (so với kỹ thuật thâm nhập vào thermal) trong Kim Tự Tháp Tiến Trình (Progression Pyramid), chủ yếu là do tâm trí cần phải được giải phóng để tập trung vào nơi được cảm nhận có lực nâng mạnh hơn. Điều này là không thể nếu như phi công vẫn còn có những phản xạ có ý thức, nó giống như bị mắc kẹt trong quả cầu 1m.
Nếu không trổ được vòng xoay thực sự mượt mà và di chuyển 4/90 như kiểu đã được ghi vào bộ nhớ của từng cơ bắp của chúng ta thì việc lập tuyến (để leo cao) vẫn chưa cần thiết.

Kỹ thuật đảo chiều vòng xoay

Đây là cách thực hiện xoay theo một chiều sau đó đảo ngược lại ngay tại thời điểm ban đầu khi gặp phải vùng nâng, thường xảy ra khi phi công không biết chắc nên xoay theo hướng nào khi anh ta đâm trực diện vào một vùng nâng. Mặc dù đó là một kỹ thuật có căn cứ, có một vài thứ cần phải được nhấn mạnh ở đây. Việc thay đổi hướng một cách đột ngột chắc chắn sẽ làm mất nhiều độ cao. Thông thường, nếu lực nâng mạnh thì nó vẫn sẽ không sao và thậm chí có khả năng bù trừ cho sự đảo chiều thiếu hiệu quả này. Việc đổ người (weightshifting) một cách thô bạo sẽ dẫn đến dù bị lắc như kiểu đang đánh võng (win- gover); nó rất tuyệt khi cần giảm độ cao, nhưng không đủ tinh tế cho những vùng nâng nhẹ.
Trong trường hợp này, tôi sử dụng kỹ thuật “trượt nhẹ sang một bên” (slight side slip) vào việc đảo chiều xoay. Tôi tác động vào một bên bằng trọng lượng cân bằng (neutral – không có gia lực sang bên đó) hoặc rất ít (gia lực rất nhẹ) và làm chậm bên đó xuống một cách đáng kể để lướt vào vùng nâng, sau đó từ từ dồn khối lượng cơ thể sang bên đối diện đồng thời nhẹ nhàng nhả dây phanh bên ngoài trong khi tăng lực kéo dây phanh bên trong.
Điều này tinh tế hơn nhiều và mang lại hiệu quả tốt. Tuy nhiên, nếu vùng nâng vừa yếu lại vừa hẹp thì hãy cẩn thận đừng lướt đi quá lâu nếu không bạn có thể bị rơi ra khỏi mặt trước của vùng nâng. Một khi bạn đã hoàn thành một vòng xoay 360 trọn vẹn thì đã đến lúc tính đến chiến lược bay để nâng cao hiệu quả.
Published inUncategorized

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *